Meer gerecycleerde materialen voor toepassingen in contact met levensmiddelen

Technologie vandaag op punt

Bij de recyclage van verpakkingsmaterialen die geschikt zijn voor direct contact met voedingswaren komen heel wat factoren kijken. De technologie staat stilaan op punt, maar sommige materialen vereisen een verregaande controle om de hygiëne en veiligheid te garanderen. Voor bepaalde materialen dreigt bij intensieve recyclage een verzadiging van de afzetmarkt. Dat maakt de ontwikkeling van toepassingen in contact met levensmiddelen interessant omdat die nieuwe ‘cradle to cradle’ recyclagestromen kunnen genereren voor selectief opgehaalde verpakkingen.

Bij de recyclage van verpakkingsmaterialen die geschikt zijn voor direct contact met voedingswaren komen heel wat factoren kijken.De technologie staat stilaan op punt, maar sommige materialen vereisen een verregaande controle om de hygiëne en veiligheid te garanderen. Voor bepaalde materialen dreigt bij intensieve recyclage een verzadiging van de afzetmarkt. Dat maakt de ontwikkeling van toepassingen in contact met levensmiddelen interessant omdat die nieuwe ‘cradle to cradle’ recyclagestromen kunnen genereren voor selectief opgehaalde verpakkingen.


Op weg naar een geharmoniseerde wetgeving

Om de recyclage van materialen voor food-contacttoepassingen structureel te ontwikkelen is een helderewetgeving en een harmonisatie op Europees niveau nodig. Momenteel aanvaarden niet alle landen het gebruik van gerecycleerde materialen voor de verpakking van voedingswaren. Die lacune hindert het vrije verkeer van goederen.

De Europese Unie publiceerde onlangs een verordening voor het gerecycleerde plastic dat gebruikt wordt in contact met voedingswaren. Die moet niet alleen de nationale wetgevingen harmoniseren maar ook de volksgezondheid waarborgen. De papiersector nam eerder al initiatieven op dit vlak en werkte een gedragscode uit voor de verpakking van voedingswaren. De code bevat onder andere bepalingen om de migratie, de contaminatie en eventuele organoleptische veranderingen
(doorlaten van gassen, smaakveranderingen,…) van de verpakte producten te vermijden.

Om te onthouden

  • Verpakkingen voor direct contact met voedingswaren vormen een interessante afzetmarkt voor verschillende gerecycleerde verpakkingsmaterialen.
  • Om technische of hygiënische redenen, stelt de recyclage van papier, karton en plastic voor direct contact met voedingswaren de producenten voor heel wat uitdagingen. Voor glas en metaal ligt dat gemakkelijker.
  • Nieuwe wetgevingen en gedragscodes op Europees niveau ondersteunen de ontwikkeling van nieuwe afzetmarkten.

 

Glas : verpakkingen voor meer dan 50 % gerecycleerd

Van alle verpakkingsmaterialen heeft glas de langste traditie als het op recyclage, compatibel met contact met voedingswaren, aankomt. Glazen flessen en bokalen worden al decennia lang zo goed als integraal gerecycleerd tot nieuwe verpakkingen. In Europa bestaan nieuwe glazen recipiënten gemiddeld uit 50 % gerecycleerd glas. Voor gekleurd glas is dat zelfs bijna 90 %. Bij kleurloos glas ligt het percentage lager omdat het gerecycleerde materiaal het risico op ongewenste kleurtinten verhoogt. Het rec yclageproces werd in de loop der jaren geperfectioneerd door glasproducenten en stelt geen problemen voor de hygiëne. De versmelting op hoge temperatuur schakelt immers elk risico op bacteriële besmetting uit. Eventuele verontreinigingen in het gerecycleerde glas blijven bovendien ingekapseld en migreren niet naar de inhoud van de verpakking. De recyclage van glas werkt vandaag heel efficiënt, met een goed evenwicht tussen vraag en aanbod. Europese wetgevende initiatieven in het kader van contact met levensmiddelen zouden deze markt dan ook niet mogen
beïnvloeden.

Metaal : interessante mogelijkheden

Metalen verpakkingen worden in Europa voor gemiddeld 50 % gerecycleerd. Het gerecycleerde materiaal vindt onder meer zijn weg naar de bouw- en de automobielsector. Er bestaan ook voorbeelden van toepassingen in contact met levensmiddelen, maar hun aandeel is relatief gering in verhouding tot de andere toepassingen. Net als bij glas wordt het gerecycleerde metaal bij een hoge temperatuur versmolten. Dat maakt het materiaal beter geschikt voor food-contacttoepassingen dan bijvoorbeeld gerecycleerd karton, dat alleen bij lage of gemiddelde temperatuur geproduceerd wordt.

 

Verpakkingen uit gerecycleerde materialen worden steeds interessanter, onder meer door de stijgende kostprijs van primaire grondstoffen.

 

De juiste verpakking in papier en karton kiezen : afhankelijk van het type voedingswaren

Recyclage is al lang gebruikelijk in de papiersector. De laatste jaren worden overal in Europa steeds meer inzamelingen georganiseerd. De afzetmarkt voor gerecycleerd papier en karton is groot. Vooral producenten van krantenpapier en verpakkingen verwerken een groot deel van het ingezamelde papier en karton tot nieuwe producten. Verpakkingen uit papier en karton bevatten doorgaans meer dan 70 % gerecycleerde vezels. De kartonverpakkingsproducenten trekken op die manier grote hoeveelheden oud papier en karton aan. Er bestaat dan ook niet meteen een noodzaak voor bijkomende afzetmarkten. Gerecycleerd papier en karton zijn bovendien niet altijd geschikt voor direct contact met voedingswaren.

Veel hangt af van het soort voeding. “Voor droge voeding en ongeschilde voedingswaren is er geen probleem. Voor vethoudende of vochtige voedingswaren zijn er echter beperkingen,” verklaart Ilse Vervloet, Milieuadviseur bij de Federatie der Papier- en Kartonverwerkende Bedrijven (FETRA). “Fruit, groenten, pasta en rijst zijn ideale toepassingen voor gerecycleerde verpakkingen. Drank, boter en chocolade zijn dan weer niet geschikt. Gerecycleerde materialen kunnen wel onbeperkt gebruikt worden voor toepassingen waarbij er geen direct contact is met de voedingswaren.”

“Bij elke recyclagecyclus worden de vezels korter. De aanwezigheid van nieuwe vezels naast de gerecycleerde vezels is dan ook essentieel. Het is ook mogelijk om een laag gerecycleerd karton te gebruiken tussen twee lagen nieuw karton.”

Verpakkingen ontwerpen met het oog op recyclage

Fabrikanten van drankkartons maken eerder gebruik van hernieuwbare materialen dan van gerecycleerde materialen. “Drankkartons bevatten gemiddeld 75 % zuivere, natuurlijk hernieuwbare houtvezels. Voor een goede drankverpakking moeten de vezels immers hoogwaardig en stevig zijn. Studies hebben aangetoond dat het milieutechnisch en economisch niet haalbaar is om gerecycleerde vezels uit drankverpakkingen te gebruiken voor nieuwe drankverpakkingen,” verduidelijkt Magda Buelens, Directrice van Recarton. “Toch wordt een steeds groter percentage van de drankkartons gerecycleerd. In België gaat het bijvoorbeeld al om 76,2 %. Ze worden echter verwerkt in andere toepassingen: papieren zakken, kartonnen plooidozen, dozen in golfkarton en verschillende andere producten en verpakkingen.”

 

“Kartonnen verpakkingen uit gerecycleerde materialen moeten vaak zwaarder worden om dezelfde sterkte te garanderen als verpakkingen op basis van zuivere materialen. Hier komen twee fundamentele preventieregels met elkaar in conflict: meer gerecycleerde materialen gebruiken tegenover de totale hoeveelheid materiaal verminderen. Het komt er dus op aan een evenwicht te zoeken tussen een maximaal gebruik van gerecycleerde vezels enerzijds en voldoende stevigheid en een beperkt gewicht anderzijds.”

 

PET: behoefte aan nieuwe recyclagestromen

De recyclage van PET voor direct contact met voedingswaren staat vandaag nog in de kinderschoenen. Het grootste deel van het gerecycleerde PET-afval gaat naar de textielindustrie of wordt gebruikt in bepaalde kunststoftoepassingen. Door de grote hoeveelheid van ingezameld PETmateriaal op Europees niveau, zijn er echter nieuwe recyclagestromen nodig. In 2007 sloegen de drankproducenten Coca-Cola, Danone Waters, Nestlé Waters, Orangina en Spadel daarom de handen in elkaar. Ze richtten samen ABC op, wat staat voor Alliance for Plastic Beverage Containers Sustainability. De organisatie wil de inzameling van PET en de recyclage ervan in drankverpakkingen promoten.

“We verwachten dat de hoeveelheid gerecycleerde PET de komende jaren sterk zal groeien,” zegt Philippe Diercxsens, Voorzitter van ABC. “In Europa wordt op dit moment slechts
34,6 % van de geproduceerde PETflessen ingezameld. Door inspanningen van de verschillende partijen in het recyclageproces zou dat percentage binnen tien jaar tot 60 % moeten kunnen stijgen. Ter vergelijking : België haalt vandaag al meer dan 68 %. De industrie wil het gebruik van gerecycleerde PET in nieuwe flessen verder ontwikkelen. Sommige recyclagebedrijven kunnen nu al gerecycleerde PET maken die
minstens even helder is als zuivere PET. Bottle-to-bottle is dus technisch haalbaar.”

De eerste toepassingen werden al in de jaren negentig ontwikkeld. Ondanks technische beperkingen gebruiken verschillende drankmerken vandaag al flessen die voor een deel uit gerecycleerde PET bestaan. Toch blijft het aantal recyclagebedrijven met
een goedgekeurde technologie nog te beperkt. Drankproducenten zijn in ieder geval vragende partij voor meer gerecycleerde PET. Het reduceert deCO2 uitstoot en is positief voor het imago.

ABC werkt overigens nauw samen met andere Europese verenigingen die recyclage promoten. Zo is er het gezamenlijke initiatief ‘Design for recycling’, dat de best practices rond fabricage en distributie van PET-flessen bundelt.

Meer informatie:

  • Code for good manufacturing practices for flexible and fibre-based packaging for food, a Flexible Packaging Europe initiative realised in close co-operation with CITPA, November 2007, www.citpa-europe.org. 
  • Packaging and Packaging Waste Directive 94/62/EC. Directive révisée 2004/12/CE, Commission européenne.
  • Règlement (CE) nº 282/2008 de la Commission du 27 mars 2008 relatif aux matériaux et aux objets en matière plastique recyclée destinés à entrer en contact avec des denrées alimentaires et modifiant le règlement (CE) nº 2023/2006. Information sur www.preventpack.be.
  • Alliance for Plastic Beverage Containers sustainability, ABC@eimservices.be.
  • ‘Cradle to cradle’, Michael Braungart & William McDonough, 2002.

Plastic flessen die steeds meer beschermen tegen gassen en UV

 

Verbeterde bescherming verzoenen met recyclage

PET is al jaren de belangrijkste verpakking voor water en frisdranken. Steeds meer worden plastic flessen ook gebruikt voor bier, fruitsappen, sportdranken en gearomatiseerde alcoholische drank. Maar voor elk product moet de fles aan bijzondere kwaliteitseisen voldoen. Dat is soms een moeilijke oefening, zeker omdat de sector streeft naar maximale recycleerbaarheid.

Alle plastics zijn in principe doorlaatbaar voor gassen en de meeste plastics laten ook een bepaald spectrum licht door. Drank in plastic flessen is dan ook niet onbeperkt houdbaar. Het CO2-gehalte van koolzuurhoudende drank vermindert geleidelijk. Oxidatie door insluipende zuurstof kan leiden tot vitamineverlies, kleurveranderingen en degradatie van smaak en geur. Straling van zichtbaar licht en UV leidt ook tot veranderingen van kleur, smaak en geur. Bovendien laat de flessenwand geleidelijk waterdamp door, waardoor het netto volume beneden de aangeduide hoeveelheid kan dalen.De impact van die invloeden verschilt per type product. Zo is de smaak van melk erg gevoelig voor UV en zichtbaar licht. Frisdranken en bier hebben last van CO2-verlies. Bier en fruitsappen oxideren dan weer met O2 uit de lucht. Die verschillende gevoeligheden leiden tot een aangepast flesontwerp voor elk product, bijvoorbeeld opake flessen voor melk en amberkleurige flessen voor bier.

Het ontwerp van de fles aanpassen

Om de invloed van gassen te beperken kan de flessenfabrikant in eerste instantie het ontwerp van de fles en de dop aanpassen. De dop is in vele gevallen al geoptimaliseerd om zo weinig mogelijk CO2 en O2 door te laten.

De contactoppervlakte tussen het product en de fles moet zo klein mogelijk zijn. Een fantasierijke vormgeving is dus vaak nadelig. Kleine flessen ook, want ze hebben een grotere relatieve oppervlakte. Toch evolueert de markt naar kleinere drankverpakkingen: in 1990 was de inhoud van een plastic fles gemiddeld 1,5 liter, in 2005 was dat 0,8 liter. De verpakking zelf moet daarom nog beter worden.Om kwantitatieve preventieredenen wordt de wand van de fles steeds dunner gemaakt. Daardoor is bijvoorbeeld het gewicht van een fles van 1,5 liter mineraalwater in 15 jaar tijd gedaal van 42 gram naar ongeveer 30 gram. Maar die dunnere wanden bieden helaas ook minder bescherming. Ook daarom zijn er bijkomende maatregelen nodig.

Om te onthouden

  • Er bestaan steeds meer technieken voor het verbeteren van de barrière tegen gassen en UV, maar die technieken verhinderen vaak een vlotte recyclage op het einde van de levenscyclus.
  • Plastic flessen worden steeds meer gebruikt voor bier, fruitsappen, sportdranken en gearomatiseerde alcoholische drank. Al die toepassingen vereisen een aangepast flesontwerp om de houdbaarheid van de drank te garanderen.
  • Fabrikanten maken steeds meer plastic flessen in meerdere lagen of in één laag van samengestelde polymeren.

 

Nieuwe technieken om barrières te verbeteren

Het onderzoek naar extra barrières tegen CO2 en O2 staat niet stil. Passieve en actieve barrières moeten het product nog beter beschermen :

• Passieve barrières verminderen de doorlaatbaarheid van de flessenwand. Die wand wordt soms uit drie of vijf lagen gemaakt, meestal een combinatie van PET/EVOH of PET/ MXD-6. Er is ook een groeiend aanbod flessen uit één laag van samengestelde polymeren. Soms komt er een plasmacoating op de binnenwand. De sector onderzoekt ook het gebruik van externe coatings en het toevoegen van nanocomposieten (zeer kleine anorganische deeltjes).

•Actieve barrières zijn toevoegingen in de wand die chemisch reageren met O2. Dat proces heet ‘oxygen scavenging’. Het zorgt voor meerdere maanden uitstel van de O2–invloed en dus voor een langere houdbaarheid. 

Ontwerpen voor recyclage

Niet alle barrière technologies zijn goed verenigbaar met recyclage, vandaag een belangrijk aandachtspunt. De sector hanteert daarom steeds meer de strategie ‘Ontwerp voor recyclage’. Die zet de ontwerper ertoe aan om rekening te houden met de recycleerbaarheid op het einde van de levenscyclus. Volgende aspecten eisen de aandacht:

  • Gebruik van recycleerbare en onderling compatibele plastics.
  • Ervoor zorgen dat de verschillende materialen gemakkelijk gescheiden kunnen worden.
  • Maximaal gebruik maken van gerecycleerd materiaal en investeringen in speciale apparatuur voor het verwerken van gerecycleerd materiaal stimuleren.
  • Het materiaalgebruik ondubbelzinnig documenteren

Vier toonaangevende organisaties die PET-recyclage bevorderen (ABC, EPRO, EUPR en PETCORE), onderzoeken voortdurend de verschillende technieken voor de fabricage van plastic flessen. In de volgende editie van Preventpack zult u kennis kunnen maken met een nieuwe tool om de recycleerbaarheid van uw verpakkingen te evalueren. Daarin komen alle aspecten aan bod waar u rekening mee moet houden om het vlotte recyclageproces van de verpakking niet te belemmeren. U kunt al uw vragen over de recycleerbaarheid van uw verpakkingen alvast richten aan prevention@fostplus.be of plarebel@essenscia.be.

Meer informatie: